पठाओ नेपालका प्रबन्ध निर्देशक असिममान सिंह बस्न्यातले आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि काठमाडौँ क्षेत्र नम्बर–१ बाट उम्मेद्वारी दिएका छन् । स्वतन्त्र रुपमा उम्मेद्वारी दिएका उनको चुनाव चिन्ह त्रिभुज हो । पुराना दल र नेताले गरेको नीतिगत र संरचनागत कमजोरीलाई सुधार गरेमा देशमै बसेर परिवर्तन सम्भव छ भन्ने विश्वास दिलाउन राजनीतिमा आएका बस्न्यातसँग नेपाल न्यूज बैंकले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

उद्यमशीलतामा सक्रिय रहनु भएको व्यक्ति एक्कासी राजनीतिमा आउने निर्णय किन गर्नुभयो ? के कुराले प्रेरित गर्‍यो ?
एक्टिभ पोलिटिक्स कहिल्यैपनि मेरो प्लानमा थिएन् । धेरैवटा कुरामा म सरकारसँग एक्लै लडेको छु । बाहिर बसेर लड्दा आवाज नसुनिने रहेछ । यसलाई नेसनल प्लेटफर्ममै लिएर आउनुपर्छ भन्ने भावको कारणले मैले अहिले यो प्लेटफर्म युज गर्ने सोच बनाएको हुँ । यसमा मेरो आन्ट्रपे्रेनरसिप एवम स्टार्टअपसँगको लगाव र यसलाई नेपालमा स्थापित गराउनुपर्छ भन्ने मान्यताको कारणले मैले अहिले राजनीतिमा, राजनीति गर्न होइन कि जिम्मेवारी लिनुपर्छ भनेर अगाडि बढेको हुँ ।

कुनै राजनीतिक दलमा आवद्ध नभएर स्वतन्त्र रुपमा उम्मेद्वारी दिने निर्णय किन लिनुभयो ?
सदनमा बसेर मैंले एउटा यो कुरा गलत भइरहेको छ भन्दाखेरि दायाँबायाँ मेरै आफ्नै साथीलाई पनि त्यो वाक्यले चोट पुग्छ कि पुग्दैन भनेर सोच्नुपर्ने हो । जुन एउटा बाध्यतात्मक स्थिति छ । स्वतन्त्र भएर हिँड्दाखेरि त्यस्तो असर पर्दैन भन्ने एकदमै ठुलो डिसिजन लिनको लागि आधार थियो ।

सरकारसँग एक्लै लड्दा आवाज सुनाउन सकिएन भन्नुभयो के कुरा थियो त्यस्तो, जसले तपाईंलाई राजनीतिसम्म आउन बाध्य बनायो ?
कोभिडको बेला जब मान्छेले भीडभाड गर्नु हुँदैन भन्ने अवस्था थियो, त्यतिबेला सरकारले दुई घण्टा बजार खोलेर सबैलाई भीडभाड गरेर तरकारी किन्नु, सामान किन्नु भन्यो । त्यो नीति मलाई मुर्खताजस्तो नै लाग्यो । हामीले त्यतिबेला सरकारलाई भनेका थियौँ, यसरी हुँदैन, यसले केही फाइदा हुँदैन । बरु इ–कमर्स खोल्नुस् । इ–कमर्समार्फत दुरी कायम गरेर घर–घरमा सामान डेलिभरी गर्न सकिन्छ भन्यौं तर सरकारले हाम्रो कुरा सुनेन् ।

त्यसपछि हाम्रो लडाइँ सर्वोच्च अदालतसम्म पुग्यो र इ–कमर्स यसरी रोक्न पाइँदैन, रोक्नु हुँदैन भनेर सर्वोच्चले पनि हाम्रो पक्षमा फैसला ग¥यो । त्यहीँबाट संघर्ष सुरु भयो । पछि इ–कमर्स विधेयक ल्याइयो, जसमा सरकारले अत्यन्तै गलत परिकल्पना गरेको एक्ट ल्यायो । हामीले कोभिडकै समयदेखि त्यसको विरोध गर्दै आयौँ र आज त्यही एक्टका कारण दशौँ हजार युवाहरू आफ्नो सीप र लगानी डुब्ने अवस्थामा पुगेका छन् ।

सरकारले तोकेका सर्त पूरा गर्दा पठाओजस्ता ठूला कम्पनी मात्र टिक्छन् । साना उद्यमी टिक्न सक्दैनन । हामी त्यसको विरुद्ध लड्यौँ, तर सुन्ने कोही भएन । राष्ट्रिय सभामा विद्युतीय व्यापारको छलफल गर्नुपर्ने सांसदहरू विद्युत् व्यापार छलफल गर्ने स्तरमा सीमित हुँदा समस्या झन् गहिरियो । त्यसलाई हटाउनुपर्छ भनेर म लागेको हुँ ।

यसअघिको सरकारले सोसल मिडिया बन्द गर्दा कतिजना मान्छेले यही माध्यमबाट सानोसानो आफ्नो सीप, कला र व्यवसाय बेचेर जीवन चलाइरहनु भएको छ भन्ने कुरा सरकारले गम्भीर रूपमा विचार नै गरेन । त्यसले ती मानिसहरूको जीवनमा कति ठूलो असर पर्छ भन्ने नसोची निर्णय गरियो । म त्यसको विरुद्ध खुलेर आवाज उठाएँ ।
यो आवाज उठाउँदै जाँदा मलाई एउटा कुरा गहिरो रूपमा महसुस भयो, यदि यही प्लेटफर्ममै आएर आवाज उठाइएन भने, त्यो आवाज एकदमै सानो हुँदो रहेछ । त्यसैले म यही प्लेटफर्ममा आएर अहिले आवाज उठाइरहेको छु ।

निर्वाचन जित्न दल वा सञ्जाल आवश्यक हुन्छ भन्ने पनि छ । यसलाई कसरी हेर्नु भएको छ ?
समाजमा दुई प्रकारका मतदाता हुन्छन् । कसैले दललाई भोट दिनुहुन्छ, कसैले उम्मेदवारलाई । म भने यति विश्वस्त छु कि काठमाडौँ–१ का जनताले दललाई होइन, उम्मेदवारलाई भोट दिनुहुन्छ । यही विश्वासले मलाई अझ दृढ बनाएको छ ।

तपाइँका प्रमुख एजेन्डाहरु के के हुन ?
सबैभन्दा पहिला स्टार्टअप र आन्ट्रपे्रनरशिपलाई प्रोटेक्ट गर्नुपर्छ भन्ने मेरो स्पष्ट धारणा हो । संसारभर आज स्टार्टअप र उद्यमशीलताले ठूलो छलाङ मारिरहेको छ, तर नेपालमा कसैले ‘म केही गर्छु’ भन्नासाथ काम गर्नुअघि नै उसलाई निमोठने प्रयास हुन्छ ।

उदाहरणका लागि, प्लस–टु पढिरहेको कुनै भाइबहिनीले सानो पेन्टिङ बनाएर बेच्न चाह्यो भने आजको डिजिटल युगमा उसले इन्स्टाग्राम वा टिकटकबाट सजिलै बेच्न सक्छ । तर अहिलेको नियमअनुसार उसलाई पहिला कम्पनी रजिस्टर गर्नुपर्छ । त्यहाँ २५–३० हजार रुपैयाँ खर्च हुन्छ । त्यसपछि अफिस लिनैपर्छ, अफिस लिएर वडामा दर्ता गर्दा फेरि १०–१५ हजार रुपैयाँ खर्च हुन्छ । त्यसपछि वर्षमा एकचोटी अडिट रिपोर्ट बुझाउनुपर्छ, अडिटरले ५० हजार रुपैयाँ लिन्छ ।

उसको व्यवसायले केही कमाउन थालेको पनि हुँदैन, तर उसमाथि ७५–८० हजार रुपैयाँको बोझ आइसकेको हुन्छ । जबकि उसले १५ हजार रुपैयाँमा पेन्टिङ बनाएर बेच्दा महिनामा ३० हजार कमाउन सक्छ । त्यो ३० हजार यही देशको अर्थतन्त्रमै घुम्ने हो । तर उसले भन्नुपर्छ मसँग १ लाख छैन, म बिजनेस गर्न सक्दिन, मेरो सीप र मेरो कला देखाउन सक्दिन ।

कोही मान्छे म केही गर्छु भनेर आउँदा सरकारले भन्नुपर्छ, ‘पाँच वर्षसम्म म तिमीबाट कर लिदिन । अडिट मेरो महालेखा परीक्षकले गर्छ । एक रुपैयाँ तिर्नुपर्दैन । लयर चाहियो भने सरकारी वकिल छन् । तिमी खाली आफ्नो सीप र काममा फोकस गर । तिमी लड्यौ भने म उठाउँछु । तिम्रो गल्ती भयो भने तिमीलाई जरिवाना होइन, ट्रेनिङमा पठाउँछु ।’

त्यसरी पाँच वर्षमा एउटा मान्छेले एउटा कम्पनी खडा गर्छ, पाँच जनालाई रोजगारी दिन्छ । तर यहाँ के भइरहेको छ भने एउटा जर्नल इन्ट्री तलमाथि भयो भनेर १०–२० हजार रुपैयाँ जरिवाना लगाइन्छ । यसलाई बदल्नुपर्छ भन्ने मेरो मुद्दा हो ।

यसअघि पनि काठमाडौं क्षेत्र नम्बर–१ मा धेरै नेताले चुनाव जितेका छन् । ति पूराना नेताभन्दा तपाईंसँग के कुरा फरक छ ?
यो प्रश्न मलाई एकदमै रमाइलो लाग्यो । म सिधै सोध्न चाहन्छु तपाईं पहिला आफ्नो घर सफा गर्नुहुन्छ कि छिमेकीको घर ? आजसम्म काठमाडौँ–१ मा सँधै बाहिरका नेताहरू आए, बसे र चुनावपछि सजिलै छाडेर हिँडे । किनभने न उनीहरूको घर यहाँ थियो, न यहाँ जन्मिएका थिए, न यहाँ हुर्किएका, न यहाँका स्थायी बासिन्दा थिए ।

म भने सबै हिसाबले यहीँको हुँ । यहीँ जन्मिएको, यहीँ हुर्किएको, यहीँको बासिन्दा । मैले यहीँ बसेर नेपालमा परिवर्तन सम्भव छ भन्ने कुराको एउटा सानो एजेन्ट बन्न सकेको छु । सायद मबाट केही युवाहरूले ‘नेपालमै बसेर पनि केही गर्न सकिन्छ’ भन्ने विश्वास लिएका छन् ।

हामीले स्टार्टअपमा जस्तै, सानो टिमबाट एक्लै लड्न सुरु गरेका थियौँ । आज लाखौँ मान्छेहरू साथमा छन् । आज मेरो आवाज सानो देखिन सक्छ, तर यो आवाज एकदिन ठूलो बन्छ । नेपालमै बसेर नेपालमै गर्न सकिन्छ भन्ने मान्छेहरूले यो कुरा पक्कै बुझ्नुहुन्छ ।

उद्यमीहरु आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्न मात्रै राजनीतिमा आउँछन भन्ने आरोप छ । यस बारेमा तपाईंको धारणा के छ ?
म सधैँ दुईटा कुरा राख्छु । करियर पोलिटिसियन कि पोलिटिसियन विथ करियर, तपाईं कुन छान्नुहुन्छ ? जो विद्यार्थी कालदेखि राजनीतिमै मात्र लाग्यो, न कुनै व्यापार ग¥यो, न जागिर, न सीप सिक्यो, उसले चुनावमा गरेको लगानी उठाउन त अन्ततः कुर्सीमै पुग्नुपर्छ नि त ।

तर पोलिटिसियन विथ करियर भनेको त्यस्तो मान्छे हो, जसले आफ्नो करियर पहिल्यै बनाइसकेको हुन्छ । भोलि चुनावमा तलमाथि भयो भने पनि ऊ फेरि आफ्नै कामधन्दामा फर्कन सक्छ । उसलाई त्यो डर हुँदैन् ।

संसारभर हेर्ने हो भने टेक्नोक्रेटहरूले देश चलाइरहेका छन् । विद्यार्थी राजनीतिबाट आएका पोलिटिसियनले शासन गर्ने अभ्यास त हाम्रो र वरिपरिका केही देशमा मात्र छ । उनीहरूको मुख्य एजेन्डा भनेको नै जसरी पनि कुर्सीमा पुग्ने र कसरी लगानी उठाउने भन्ने हुन्छ । हाम्रो भने त्यस्तो हुँदैन, हामी सेवा गर्छौँ, परिवर्तन गर्छौँ र जनतालाई नेपालमै भविष्य छ भन्ने विश्वास देखाएरै छोड्छौँ ।

स्वतन्त्र सांसद भएर संसद प्रवेश गर्दा नीति निर्माणमा प्रभाव पार्न सकिन्छ जस्तो लाग्छ ?
आवाज उठाउन त सकिन्छ नि । यहाँ दुई तिहाइको सरकार आउँदा पनि नीतिगत तहमा खासै केही परिवर्तन भएन । तर त्यतिबेला पनि आवाज उठेन, किनभने आवाज उठाउँदा पार्टीको ह्वीप लाग्छ भन्ने डर राजनितीक दलका नेताहरुलाई थियो । हामीलाई त्यो डर छैन । हामी आवाज उठाउन सक्छौँ ।
अहिले हामीले जनतालाई स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्छ कि कहाँ–कहाँ, के–के गल्ती भइरहेको छ भनेर । कुनै पार्टीको ब्यागेज नबोकी यही आवाज उठाउनका लागि म जान्छु भनेको हुँ, यही जिम्मेवारी म लिन्छु भनेको हुँ ।

एकातिर गोली हान्दा पछाडि आफ्नै साथी घाइते हुन्छ कि भन्ने डरले धेरै नेताहरू चुप लागेर बसेका छन् । मलाई त्यो बाध्यता हुँदैन । अब बिल आउँछ कि आउँदैन भन्ने कुरा होइन । राम्रो बिल हो भने प्राइभेटली टेबल गर्न पनि सकिन्छ । राम्रो बिललाई अहिले छानिन लागेका युवा सांसदहरूले समर्थन पनि गर्नुहुन्छ । केही आउँदैन भन्ने होइन । अलिकति कठिन होला, परिश्रम गर्नुपर्ला । त्यो परिश्रम त मैले यहाँसम्म आइपुग्दा गर्दै आएको छु, फेरि पनि गर्छु ।

ठुला दलका उम्मेदवारहरु तपाईंका प्रतिस्पर्धी छन् । उनीहरुसँग चुनाव जित्न सकिन्छ भन्नेमा कत्तिको विश्वस्त हुनुहुन्छ ?
सजिलो काम गर्न पक्कैपनि रमाइलो हुँदैन । गाह्रो काम गर्दा मात्रै ऊर्जा र जोस आउँछ । त्यो जोस र ऊर्जा म भित्र भरिएको छ । पूराना दलका पूराना नेताहरूले गरेका पूराना कुरा अब बासी भइसके । अब ताजा कुरा पस्केर खुवाउनुपर्छ ।

यदि चुनाव हार्नुभयो भने त्यसपछिको योजना के छ ?
म पुस्तान्तरणमा विश्वास गर्ने मान्छे हुँ । मैले आफ्नो करियरमा पनि यही अभ्यास गरेको छु । म ४० वर्षको हुँदा नै ह्यान्डओभर गरेर एड्भाइजरी रोलमा जान्छु भनेर बोर्डलाई भनेको थिएँ । बोर्डले एक वर्ष थप्न भन्यो, त्यो एक वर्ष पनि पूरा हुँदैछ । त्यो बेला छोड्छु भनेर मैले पहिल्यै निर्णय गरिसकेको थिएँ । त्यसपछि म आफ्नो हबी फोटोग्राफीमा फर्किन्छु, अध्यात्ममा अलिकति बढी ध्यान दिन्छु भन्ने चाहना पहिलेदेखि नै थियो । त्यसैले मलाई यो छाड्न गाह्रो छैन ।
मैले राम्रोसँग मेरो टिमलाई ट्रेनिङ गरिसकेको छु । टीममा म हुँदा–नहुँदा फरक नपर्ने अवस्थामा छ, सायद मभन्दा अझ राम्रो काम नयाँ सोचबाट गर्न सक्छन् । त्यसैले यो छोड्नु नै छ, र छोड्न मलाई कुनै अप्ठेरो छैन ।

घरदैलोमा जाँदा क्षेत्र नम्बर–१ का जनताको जनभावना कस्तो पाउनु भएको छ ?
अहिलेसम्म मैले घर दैलो गरेको छैन । त्यो गर्ने समय पनि अहिले आएको छैन । तर यहाँका इन्ट्रेस्ट ग्रुपहरू र प्रबुद्ध व्यक्तित्वहरूसँग भेट्दा उहाँहरूको दुई–तीनवटा मात्र प्रश्न छ, फरक के हुन्छ त ?
मैले भनेको छु, कुनैपनि ठूलो संकल्प गर्दा शंख बजाइन्छ । म त्यो शंख बजाउने मान्छे हुँ । त्यो ध्वनि निकाल्नुपर्छ । म नहुँदा पनि त्यो ध्वनि अरूले बोकेर लैजानुपर्छ । मलाई कुर्सी चाहिएको होइन, मलाई चाहिएको मेरो एजेण्डाले नेपालमा केही राम्रो होस् भन्ने हो । उहाँहरूले भन्नुभएको छ । तपाईंको शंखमा हामी ताली बजाउँछौँ, अगाडि बढ्नुस् । काठमाडौँ–१ ले धेरै टुरिस्ट नेताहरू देख्यो । आए, फोहोर गरे, गए । यहाँ न्यायपालिका, कार्यपालिका र व्यवस्थापिका सबै हुँदाहुँदै पनि अटोमेटिक रुपमा हुने विकास मात्र भयो, कुनै ठुलो परिवर्तन भएन । यही परिवर्तनका लागि म उभिएको हुँ ।